dr. Sandra Santrač

Uvod:

Vladi RS se sve češće upućuju zahtjevi za smanjenjem poreza, prije svega u realnom sektoru, od strane privrednika, ekonomista, te građana i opozicionih stranaka. Prijedlozi se odnose na smanjenja kamatnih stopa, prije svega u cilju rasterećenja privrede, stabilizacije i zaposlenja. Pozicija i opozicija se slažu da treba tražiti rješenja radi zadržavanja mladih radnika koji su primorani da napuste RS, u potrazi za poslom, ali ne pokazuju želju da koriste instrumente koji su odmah operativni.

Da bi poreska politika bila djelotvorna kao instrument ekonomske, finansijske i socijalne politike mora se promijeniti način proučavanja operacija oporezivanja i poreskog sistema na ekonomsku održivost, harmonizaciju i razvoj. Do danas se odvojeno izučavaju porezi instrumentalno i institucionalno, a skoro nikako njihova povezanost sa realnim privrednim agregatima i socio-ekonomskim razvojem. Zbog toga sa finansijskog aspekta, porezi imaju ulogu samo finansijskog instrumenta za mobilizaciju finansijskih sredstava potrebnih državi za pokrivanje njenih potreba. Oni trebaju postati jedan od najrazvijenijih instrumenata u vođenju određene ekonomske, socijalne i finansijske politike države.

Poreska politika u funkciji stimulisanja razvoja

Ekonomski efekti oporezivanja u savremenom poreskom sistemu odražavaju se u njihovim brojnim regulatornim oblicima djelovanja: ponašanje, kretanje i struktura cijena, razvoj grana i oblasti, međunarodna razmjena, oblik preduzeća i proces koncentracije rada i sredstava, privredna kretanja, odnosno, ciklične oscilacije konjunkture i veću ili manju stabilnost privrede, novčana potražnja, efikasnost i visina investicija, regionalni razvoj i akumulacija.

Poreska politika se ne ograničava samo na punjenje budžeta i finansiranje javnih programa. U uslovima neuspjele i nedovršene tranzicije ona ima direktne socio-političke implikacije, jer je česta redistribucija primanja u korist bogatih ili siromašnih. Dizanje poreske stope u ovakvim uslovima, stope PDV-a na robe i usluge ili na lične dohotke tj. na ukupna primanja, direktno se smanjuje životni standard i mogućnost potrošnje većine građana. Sistem oporezivanja ne smije voditi padu potrošnje, jer to ima domino efekat na cijelu privredu, a stim realan pad GDP-a. Podizanje stope oporezivanja naročito pogađa MSP koja posluju u dramatičnom poslovnom okruženju, koje karakterišu problemi u investiranju, naplati potraživanja, zastarjeloj tehnologiji, otežanom poslovanju sa inostranstvom zbog pada konkurentnosti, visokog nivoa korupcije i birokratije, nestabilnog političkog okruženja, te odsustva kulture poslovanja i menadžmenta preduzetničkog duha.

Promjenom stope poreza država može djelovati na razvoj određenih grana i oblasti, stimulisati njihov razvoj i modernizaciju. Snažnom alokacionom funkcijom poreza alociraju se faktori proizvodnje. Politikom poreza se direktno utiče na produktivnost rada i akumulaciju, uravnoteženje spoljnotrgovinskog platnog bilansa, stimuliše se regionalni i strukturni razvoj, harmonizuje ponuda i potražnja, smanjuje socijalna razlika, izgradnja kulturno-posvjetne, naučno-obrazovne i zdravstvene infrastrukture. Poreskom politikom prema MSP, subvencijama, olakšicama oslobađanjem poreza, država može djelovati na ubrzanje ekonomskog razvoja regiona i razvoj manje razvijenih, te na porast zaposlenosti. Prilikom stimulisanja MSP(Mala i srednja preduzeća) država mora snažno djelovati preko većeg ili manjeg carinskog opterećenja na određene uvozne proizvode koje destimulišu izvozno orijentisana preduzeća. Privatno preduzetništvo je u veoma nepovoljnom položaju zbog pritiska globalizacije i prihvatanja CEFTA sporazuma. Stoga bi država trebala osloboditi oporezivanja MSP za potrebe repromaterijala ili sofisticirane opreme. Ako se ne preduzmu odgovarajuće mjere, trgovinski sporazumi i uvoznički lobi će onemogućiti bilo kakvu konkurentnost i izvoz, što će uzrokovati porast nezaposlenosti, pad GDP-a, te nas očekuje recesija ili dužničko ropstvo, a zemlje u tranziciji će postati tržište EU.

U savremenim privrednim sistemima težište ekonomskog rasta se sa javnih radova tj. državnih investicionih programa, prebacuje na operacije porezima. To dovodi do direktnog povećanja lične potražnje u ukupnoj krivi potražnje, ali i investicija i opšte potrošnje. Politika smanjenja poreza uz povećanje javnih rashoda dovešće do porasta potražnje, dohodaka, što dovodi do porasta proizvodnje i zaposlenosti. Država raznim oblicima intervencija u privredi može stimulisati razvoj određenih grana ili određenih regija. Fiskalnim beneficijama prema poljoprivredi, izvoznim granama, sirovinskim granama, energetici, može se stimulisati razvoj određenih grana ili progresijom oporezivanja zaustaviti njihov razvoj.

U EU poreskom politikom se djeluje na rast i tehnološki napredak ubrzanom amortizacijom, fondovima za razvoj, stimulacijama namijenjenim za proširenu reprodukciju. Struktura javnih prihoda i rashoda ima dominantno djelovanje na faktore koji određuju dinamiku i strukturu ekonomskog rasta. Nije dovoljno isticati da je na faktore i tempo ekonomskog rasta javna potrošnja predimenzionirana da javni prihodi i rashodi guše privredu. Sve su to poznate uobičajene teze naših ekonomista, nezainteresovanih da se dublje analizira struktura javne potrošnje i strukture fiskalne politike. Primjetno je odsustvo interesovanja ekonomista da prouče djelovanje i efekte instrumenata fiskalne politike. U osnovi fiskalni prihodi i rashodi su suviše globalni agregati koji mogu pokazati globalne odnose u ekonomiji. Da bi porezi imali pozitivnog uticaja na dinamiku i strukturu ekonomskog razvoja moraju se naći načini da se oporezivanje iskoristi kao sredstvo u cilju stabilizacionih i razvojnih alata u ekonomiji, pogotovo u privatnom sektoru.

Stručnjaci za likvidaciju privrede

Poznato je da javni rashodi mogu biti generator investicija i razvoja, posebno u privredi zemalja u tranziciji, gdje nedostaju investicije zbog ekonomske krize u EU, završetka grejs perioda koji je počeo 2012. godine i nedovoljne domaće investicije. Sve veći pritisak javne potrošnje, odnosno socijalnih davanja su direktna posljedica procesa privatizacije, vođenom od strane nedorasle političke elite zemalja u tranziciji. Istorijska stopa rasta nezaposlenosti je najvećim dijelom nastala rušenjem velikih privrednih sistema i vojno-industrijskih kompleksa.

Većina privrednih subjekata je dovedena do gašenja u vidu likvidacije stečajnim postupkom, koji su postali toliko česti da se stiče utisak da smo ekonomski stručnjaci samo za stečaj i likvidaciju, prije svega proizvodnih kapaciteta. Kredibilni elaborati za restrukturiranje preduzeća su na nivou statističke greške. Prednost da budu likvidirani imaju preduzeća koja se nalaze na atraktivnom građevinskom zemljištu. Možemo zaključiti da je uloga stečajnog upravnika poželjno zanimanje zbog prioritetne mogućnosti naplate usluge za likvidaciju. Zbog nekompetentnih ekonomskih politika, odsustva vladavine prava, neorganizovanog finansijskog sektora, korupcije i sive ekonomije, te nestručnom i neselektivnom likvidacijom kompanija se dobila armija nezaposlnih ljudi. Posljedice su porast javne potrošnje i sve veći pritisak poreskih izdvajanja. Njihovom daljem rastu se protive u svim sektorima privrede, kao i pretjeranom ukupnom zahvatanju države i državnoj neprivrednoj i neracionalnoj potrošnji. Istovremeno se javlja i kritika državne regulativne funcije, posebno na socijalne izdatke, regionalni razvoj, zaštitu okoline i dr., jer to smanjuje efikasnost kapitala, vodi opadanju produktivnosti, opštem padu profitne stope i mase dohotka. Zaduženo Resorno ministarstvo Vlade RS je izostavilo svaku mogućnost kordinacije i sinhronizacije operacija porezima u cilju stimulisanja monetarnih podsticajnih mjera i instrumenata.

Fiskalna politika i stvaranje uslova za stimulisanje ekonomskog rasta

Djelovanje poreza na GDP je jedno od osnovnih djelovanja, a usko je vezano za novi koncept fiskalne politike i neefikasnih ciljeva oporezivanja. Zato se postavlja pitanje kako djeluju porezi u privredi, posebno zbog toga što se ovim instrumentima zahvata i preraspoređuje preko 50% nacionalnog dohotka. GDP se može raspoređivati direktno i indirektno promjenama poreskih stopa i poreskih osnovica ili oslobađanja oporezivanja. Direktno djelovanje se ostvaruje direktnim porezima kojim se neposredno djeluje na raspoloživi dohodak nosilaca dohotka. Povećanjem poreza (progresivnim sistemom poreza na dohodak) smanjuje se raspoloživi dohodak u rukama nosilaca dohotka. U koliko se višim stopama oporezuju niže dohodovne grupe, doći će do opadanja potrošnje i novog pada dohotka. Politika povećanja poreskih stopa na dohodak mora imati u vidu ova direktna i indirektna djelovanja. Svako povećanje poreza negativno djeluje na dohodak i ekonomski rast. Smatra se da povećanje poreza multiplikativno negativno djeluje na nacionalni dohodak i zaposlenost, čak i pod pretpostavkom da država tako primljena sredstva troši preko javnog rashoda ponovo u privredu. Suprotno tome, smanjenje poreza dovodi do oslobađanja dohotka privrednim subjektima i građanima, što dovodi do povećanja potrošnje, odnosno stope rasta. Dinamika ekonomskog rasta se može osigurati snižavanjem poreza i povećanjem javnih rashoda, posebno onih koji imaju stimulativno djelovanje na proizvodnju i ekonomski rast, koji će u relativno kratkom roku dovesti do povećanja robnih fondova (ponude roba na tržištu) čime bi se ublažio inflatorni udar. U slučaju javnih prihoda važno je pratiti njihove strukture, jer pojedini oblici prihoda imaju različita stabilizaciona i razvojna djelovanja. Struktura poreskih zahvata i njihovo učešće u društvenom proizvodu su indikatori mogućnosti vođenja određene razvojne i stabilizacione razvojne poreske politike. Kejnzijanska teorija i politika regulisanja efektivne globalne tražnje ne daje više ni minimalne efekte u stabilizaciji privrede i podsticaju ekonomskog rasta. Ekonomska teorija se okreće takvoj ekonomskoj politici koja će podstaći povećanje ponude robnih fondova na tržištu, a stim ekonomski rast.

Smanjenje poreza je osnovna strategija supply-side economics (ekonomija ponude). Umjesto neproduktivne potrošnje, države trebaju omogućiti pokretanje privrede i osloboditi ekonomske snage preko produktivnog investiranja, smanjenjem poreza na dohodak privatnom sektoru. Porast investicija, ravnopravan tretman domaćih preduzeća (CEFTA) i njihovo restrukturiranje komercijalizacijom domaćih tehnoloških inovacija će se pokrenuti ekonomski rast. Pokretanje proizvodnje i dohotka će zamijeniti socijalnu komponentu i socijalnu funkciju države.

Trenutno na sajtu

Ko je na mreži: 21 gostiju i nema prijavljenih članova