dr. Sandra Santrač

Pored činjenice da je ultura način funkcionisanja jednog društva, ona se suočava sa sve većim institucijalnim i finansijskim teškoćama. Kada vlade pojedinih zemalja EU, predlažu uštede-zbog teških vremena prilikom donošenja ekonomskih politika, bolje rečeno kresanje budžeta, prvo je na udaru sektor kulture. Takva praksa je omiljena na našim prostorima, samo što napr. Njemačka ili Francuska godišlje izdvajaju za kulturu oko deset milijardi eura. Stoga, donosioci kulturnih politika zbog izdvajanja tradicionalnio niskih stavki iz budžeta za sektor kulturu bi mogli sa više pažnje sagledati potrebe navedenog sektora bar proporcionalno, zbog činjenice da su budžeti država na ovim prostorima daleko manji.

Na žalost, ustaljena je percepcija na ovim prostorima da je sektor kulture samo trošak. U cilju ušteda u planiranju budžeta prvo se umanjuju stavke namijenjene kulturi i obrazovanju. Kreatori kulturnih i obrazovnih politka moraju uzeti u obzir činjenicu da je bez ulaganja u kulturu i obrazovanje, nemoguće izgraditi ekonomski održivo društvo. Kreatori ekonomske politike nisu prepoznali kulturu kao ekonomsku kategoriju koja ima kapacitet da u tržišnim pravilima znatno učestvuje u privrednom rastu.

Kulturna politika jedne zemlje unutar društva treba da ima integrativnu funkciju. Uspostavlja i afirmiše vrijednosti društva, postavlja ciljeve i pronalazi načine kako ih postići. Učešće u njenom kreiranju osnažuje lokalne zajednice u pogledu poštivanja ljudskih prava, osiguranja održivosti socijalne pravde, kulturne inkluzije, međugeneracijske jednakosti, ravnopravnosti polova, što zapravo predstavlja sprovođenje ustavnih obaveza kroz javnu politiku.

Koncepti razvoja sela u velikoj mjeri zavise od kulturnih politika. Ruralne zajednice su baza za brigu o tradicijskoj kulturi: nematerijalna kulturna baština u svjetlu Konvencije Unesko 2003. pretpostavlja živu tradiciju i održiv razvoj zasnovan na kulturnom nasljeđu. Integrisani socijalni razvoj podrazumijeva i podsticanje kulturnog stvaralaštva na selu i za selo. Očuvanje nematerijalnog kulturnog nasljeđa obezbjeđuje osjećaj identiteta i kontinuiteta seoskih zajednica, a digitalizacija participaciju u kulturnom životu zajednice.

Digitalne biblioteke i programi cjeloživotnog učenja, odnosno studiranja na daljinu podstiču razvoj informaciono–tehnoloških kapaciteta i ljudskih resursa. Ne samo kroz ekonomsku i agrarnu politiku, nego i kroz kulturnu politiku, država mora doprinijeti da život na selu dobije potreban kvalitet, za mlade i za žene, i postane ekonomski održiv i prosperitetan. I ne samo na selu: jedan od uslova za strane investicije je i kvalitet života/kulturnih sadržaja–to je ono što zadržava na lokalnom nivou mlade i kvalitetne ljude, ali i poslovne posjetioce i turiste, i doprinosi revitalizaciji sela.

Kultura je važna pretpostavka za kritičan stav o svemu što se u državi dešava, korektiv javnog mnenja, inicijator javne i političke debate. Ima funkciju zaštite demokratskog društva od regresivnih trendova, vulgarnog etatizma. Javni interes u kulturi mora biti iznad lobija, zavičajnih, političkih, rodbinskih i kolegijalnih veza. Zbog toga vodeću ulogu u institucijama kulture ne mogu imati ljudi po prevashodnoj logici partijske pripadnosti, nego vrsni intelektualci i ugledni umjetnici sa menadžerskim sposobnostima.

Kultura u odnosu na spoljno okruženje ima reprezentativnu funkciju. Dometi i ograničenja javne diplomatije određeni su okvirom koji proističe iz Dejtonskog mirovnog sporazuma, a interes i obaveza Republike Srpske je da se u ovom kontekstu pozicionira na najbolji mogući način. Intenzivna kulturna diplomatija otvara put ekonomiji, trgovini i turizmu, ne temelji se na slučajnim susretima, niti na privatnim kontaktima umjetnika, fragmentarnom i neplanskom investiranju u aktivnosti i manifestacije, već na promišljenom i kontinuiranom građenju pozitivne reputacije Republike Srpske. Fleksibilnost koju nudi kulturna diplomatija pruža veću mogućnost komunikacije, i prezentacije vrijednosti za koje se zalažu institucije Republike Srpske. Prednost kulturne diplomatije je u autonomnosti RS i ako njene interese ne artikuliše Ministarstvo vanjskih poslova BiH. Praksa pokszuje da da aktivnosti kulturne diplomatije pored kulturnih, korporativnih i vladinih institucija mogu učestvovati različiti zainteresovani akteri, institucije RS, predstavništva, kompanije, Univerziteti, kompletan realni i kulturni sektor kao i pojedinci.

Danas Svjetska banka prepoznaje kulturne i kreativne industrije kao jedan od glavnih biznisa, jer je procijenjeno da one generišu više od 7% svjetskog bruto domaćeg proizvoda i prognoziran im je godišnji rast od oko 5%. Ne treba suviše ulagati u ideju da i male države mogu da pariraju masovnoj proizvodnji i kulturnoj industriji na globalnom tržištu: globalizacija nudi nudi nove mogućnosti za komunikaciju, razmjenu i saradnju, ali nudi i veliku opasnost od nivelisanja razlika i gubitka identiteta. Kultura je važna kao postor u kome se plodno ukrštaju imperativi naše civilizacije: globalno tržište, ekonomski razvoj i kulturne industrije s jedne strane, i sa druge, neotuđivo pravo različitog pogleda na svijet, i njegovanja različitih vrijednosti kroz kulturno i umjetničko stvaralaštvo.

U procesu pregovora o pristupanju EU i za Pregovaračko poglavlje 26 koje se odnosi na obrazovanje i kulturu neophodna je kvalitetna priprema, i za to se treba na vrijeme pobrinuti. Budućnost Evrope odrediće spremnost za upravljanje kulturnom različitošću, a budućnost Republike Srpske spremnost da u suočavanju sa izazovima evropskih integracija iskaže jasan „kulturološki odgovor“.

U naprednim zemljama tokom ekonomske krize, jedino povećanje stope rasta je zabilježeno u industriji kulture. Države koje planiraju napredak i razvoj posebnu pažnju poklanjaju obrazovnim i kulturnim politikama. To potvrđuje novi program Kreativna Evropa 2014-2020. donijet u cilju rasta zaposlenja, na osnovu dosadašnjih pozitivnih iskustava saradnje kulture i ekonomije što predstavlja kulturnu odnosno kreativnu industriju koja doprinosi rastu BDP-a i održivom razvoju.

Zemlje koje teže razvoju prepoznaju potrebu implementacije otvorene kulture kao suštinskog elementa u svim razvojnim strategijama. Agenda 21 za kulturu, pruža priliku svakom gradu da kreira dugoročnu viziju kulture kao osnovnog stuba održivog razvoja, što je i dio skrininga o kulturi u poglavlju 26.

Kreativna ekonomija otvara mogućnost novih poslova koji ranije nisu bili mogući, radni proces se individualizira, fleksibilan je, razvijaju se različiti oblici zaposlenosti kod kuće, mogućnost povremenog rada, samozapošljavanje, mogućnost zajedničkog rada, odnosno nastanka participacijske ekonomije. Najčeće se pojavljuju nestandardni oblici rada, a na zapadu je sve češće popularan volonterski rad u cilju sticanja iskustva ili preporuke za posao. Kreativna industrija pokazuje, da je područje privatnog sektora u kulturi znatno šire od same proizvodnje knjiga, CD-ova ili filmova. Ona obuhvata niz industrijskih grana koje proizvode materijale i sredstva u industriji kulture. Praksa pokazuje da je za početak preduzetničkog biznisa u sektoru kulture i novih medija, kao i njegov kasniji razvoj, najvažnija dostupnost finansijskim sredstvima za kupovinu opreme.

Animiranjem stvaralačke energije pogotovo među mlađom populacijom u industriji savremenog dizajna, mode, muzike, filmske i scenske umjetnosti zahvaljujući preduzetničkom menadžementu je uspješno promovisan koncept kreativnih industrija. Kreativni faktor u zapadnoj Evropi je danas uvažavan kao pokretačka snaga koja stvara nova radna mjesta i ostvaruje ekonomski rast. Kreativnost, umjetnost i kultura uopšte su odavno poznati, ali njihovo učešće u stvaranju ekonomske moći je danas veoma važan faktor održivog razvoja.

Zemlje koje teže razvoju prepoznaju potrebu implementacije otvorene kulture kao suštinskog elementa u svim razvojnim strategijama. Agenda 21 za kulturu, pruža priliku svakom gradu da kreira dugoročnu viziju kulture kao osnovnog stuba održivog razvoja. Posljednjih godina u zemljama u razvoju je prisutna transformacija političkih i tržišnih sistema. To zahtijeva duboke i korjenite promjene u načinu rada, filozofiji poslovanja, ponašanju preduzeća, kao i ljudi zaposlenih u njima.

Tokom procesa revitalizacije kulturnog identiteta, a s tim i kulture uopšte, vodeći nosilac treba da bude domaća produkcija. Zato je neophodan njen razvoj, dodatno finansiranje i novi studijski programi, koji će obrazovati kompetativne producente, menadžere u kulturi, bazirani na savremenim dostignućima informacionih tehnologija. U tom cilju, neophodne su kulturne politike bazirane na EU principima koje će uspostaviti nove odnose u kulturnom životu i pojavu novih paradigmi. Pozicija koju kultura ima u društvu u zemljama tranzicije, prije svega javne institucije kulture je otežana zbog smanjenog finansiranja, netransparentnog korištenja sredstava za kulturu, negativne selekcije kadrova, te pritiska fiskalnih opterećenja. Ekonomski troškovi produkcije, proizvodnje kulture, nisu jedino što upućuje kulturu na dijalog sa vlastima u kreiranju kulturnih politika. Činjenica je da bi interesi trebali biti uzajamni.

Treba ukazati na uticaj mehanizama koji podstiču razvoj i ulogu produkcije u industriji kulture kao značajnog faktora održivog razvoja. Sposobnost integrisanja interdisciplinarnih znanja u cilju razvoja produkcije i menadžmenta koji je posrednik sa tržištem, u velikoj mjeri zavisi od sinergije ekonomije i kulture, kreativne ekonomije.

Umjetnička produkcija je važan koncept kulturne forme koja razvojem multimedija postaje izraz hibridne kulture. Raznolikost je karakteristika umjetnosti i naziva se hibridnošću, koja je najizraženija karakteristika novog dizajna u umjetnosti, sa kontradiktornim jednakostima. Umjetnička produkcija je važan element produktivnosti društva čiji je zadatak da posredstvom marketinga i menadžmenta proizvod dovede u odgovarajuću perspektivu.

Pojavom mas medija produkcija je postigla, ne samo da utiče na mase, već i da ih ekonomski eksploatiše. Omogućila im je dostupnost proizvodima industrije kulture koja odgovara zadovoljenju potreba društva u novoj eri informacionih tehnologija. Novi oblici kulturne produkcije i produkcije znanja su u ranoj fazi razvoja zbog brzog i nepredvidivog razvoja IT tehnologija, koji će tragati za tržištem i prihodima u virtuelnom svijetu.

Razvoj i ekspanzija mas medija, elektronskih i informacionih tehnologija je označilo novu eru informacija i komunikacija. To je jedan značajan fenomen koji vrši snažan uticaj na promene u društvu. Rastuća moć mas medija bi trebala da bude ishodište proučavanja sociologa, pravnika, ekonomista u davanju svog doprinosa osposobljavanjem društva u kritičkoj konzumaciji i mogućnosti amortizovanja rastuće moći mas medija, a tim i kreativne industrije. Razvoj novih medija, a s tim kreativne industrije, zahtjeva masovnu publiku, tj. tržište. U izvesnom smislu, tu se mogu primeniti Marksove reči da proizvodnja stvara potrošača. Proizvodnja ne proizvodi samo predmet za subjekat već i subjekat za predmet. Kreativna industrija je određena samim tržištem i po tom se obilježju ona razlikuje od ostalih kultura.

Vlast ima koristi za potrebom izgradnje i prezentovanja nacionalnog identiteta u funkciji vanjske politike, kao i ekonomske efekte kulture koja učestvuje u kreativnoj industriji. U tom cilju uslovi zapošljavanja i životni uslovi umjetnika bi trebali biti legitimna briga kulturne politike, pogotovo u onim zemljama u tranziciji koje su donijele Zakon o slobodnim umjetnicima.

Trenutno na sajtu

Ko je na mreži: 10 gostiju i nema prijavljenih članova